#بیشتربدانیم

اعتیاد یعنی ز زحمت کاستن           کفر نعمت کردن ، از جان کاستن

مواد مخدر ؛ سقوطی آرام اما عمیق

     تحول جوامع از ساختارهای سنتی و محدود به جوامع مدرن و پیچیده ، در کنار ناهنجاری های اجتماعی ، زمینه ساز گسترش رفتارهای پرخطر انسانی شده است که از مهمترین آن ها می توان به بحران سوء مصرف مواد مخدر اشاره کرد مصرف مواد مخدر که فرصت برخورداری از یک زندگی سالم و سازنده را از افراد سلب می کند ، به عنوان یکی از چهار بحران بزرگ جهانی شناخته می شود و از آن با عنوان « طاعون قرن » و « بلای خانمان سوز » یاد می گردد . افزون بر این اعتیاد به مواد مخدر به عنوان آسیبی جدی علیه ارزش ها ، هنجارها و بنیان های انسانی و اجتماعی تلقی می شود .

       یافته های پژوهشی نشان می دهند که روند مصرف مواد مخدر در سطح جهان رو به افزایش است . در همین راستا ، گزارش جهانی مواد مخدر حاکی از آن است که در سال 2023 حدود 316 میلیون نفر ، به جز مصرف کنندگان الکل و دخانیات ، از انواع مواد مخدر استفاده کرده اند . در میان این مواد ، کانابیس همچنان پرمصرف ترین ماده ی مخدر محسوب می شود و پس از آن ، مواد افیونی ، آمفتامین ها ، کوکائین و اکستازی بیشترین میزان مصرف را به خود اختصاص داده اند . در ایران نیز مصرف روزافزون مواد مخدر به یکی از نگرانی های جدی اجتماعی و بهداشتی تبدیل شده است ؛ به گونه ای که در صورت عدم اتخاذ راهکارهای موثر برای پیشگیری و مقابله با آن پیامدهای مخربی به ویژه بر توسعه سرمایه انسانی و پیشرفت جامعه برجای خواهد گذاشت . براساس آمارهای موجود ، حدود 2 میلیون نفر معتاد وابسته به مواد مخدر و نزدیک به 6 میلیون نفر مصرف کننده ی تفننی این مواد در ایران زندگی می کنند .

      گرایش به مصرف مواد مخدر ، همانند سایر پدیده های اجتماعی ، تک علیتی نیست ؛ بلکه تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل فردی ، خانوادگی ، روان شناختی ، اقتصادی و فرهنگی شکل می گیرد . از این رو ، اعتیاد به عنوان یکی از آسیب های اجتماعی مهم ، در کنار معضلاتی همچون بیکاری ، فقر و طلاق قرار می گیرد . از این میان ، آشفتگی و نابسامانی خانوادگی را می توان نخسین حلقه از زنجیره ی آسیب پذیری افراد در برابر اعتیاد دانست . با توجه به افزایش شمار مصرف کنندگان مواد مخدر ، نوجوانان و جوانان به عنوان آسیب پذیرترین گروه های جامعه ، بیش از سایر اقشار در معرض گرایش به این مواد قرار دارند . دوران نوجوانی و جوانی دوران بحران هویتی بوده و جوانان در جست و جوی هویت جدید ، استقلال و جایگاه خود در جامعه هستند . این بحران به همراه احساس تنهایی و خلاء عاطفی ، آن ها را بسیار آسیب پذیر می کند . در این شرایط مواد مخدر می تواند به عنوان ابزاری برای مدیریت استرس ، کاهش اضطراب و حتی خودنمایی مورد استفاده قرار گیرد ؛ همچنین مغز نوجوانان و جوانان آینده ساز کشور را تباه و نیروی انسانی و کارآمد را از کشور سلب کند و این سرمایه های عظیم ملی را به افرادی بی تفاوت و در مواردی آسیب رسان بدل نماید .

     افزایش خطر مرگ زودرس ، کاهش بهره وری ، افزایش هزینه های مراقبت های بهداشتی و دیگر تبعات ناشی از مصرف مواد مخدر ، کشورهای سراسر جهان را نیازمند توجه و اراده ی جدی برای کاهش آسیب ها به ویژه در مورد جمعیت هدف یعنی نوجوانان و جوانان کرده است . بسیاری مواد مخدر را نه به عنوان یک ماده ی مخرب ، بلکه به عنوان یک دارو برای مقابله با خستگی یا دردهای جسمی مصرف می کنند ؛ غافل از اینکه این مواد جز وسوسه ای با پایان تلخ نیستند . این نگرش اغلب ناشی از کمبود آگاهی و سواد سلامت بوده و مانع اصلی در مسیر ترک مصرف می باشد .

      یکی از مهمترین راهبرد های پیشگیری از اعتیاد و مصرف مواد مخدر ، ایجاد فرهنگ خودمراقبتی در جامعه است . این امر از طریق افزایش آگاهی افراد نسبت به عوارض و پیامدهای زیان بار مصرف مواد مخدر ، ارائه ی آموزش های پیشگیرانه و بهره گیری از مشاوره های فردی و گروهی محقق می شود . علاوه بر این ، پژوهش های اخیر نشان می دهند که فراهم سازی فرصت های مناسب برای تفریحات سالم و توسعه ی امکانات فرهنگی ، ورزشی و تفریحی در محیط زندگی افراد ، ضمن ارتقای سلامت روانی و اجتماعی ، نقش موثری در پیشگیری از گرایش به مصرف مواد مخدر دارد .

      در پایان باید چنین اذعان داشت که مواد مخدر فراتر از یک انتخاب اشتباه ، اغلب به عنوان پناهگاهی کاذب برای افراد از رنج های روانی و فشارهای محیطی است . برای مقابله با آن نیازمند افزایش آگاهی ، تقویت پیوندهای اجتماعی و ایجاد بسترهای مناسب برای بازگشت آسیب دیدگان به چرخه ی زندگی هستیم . تنها در این صورت می توانیم سدی مستحکم در برابر این بلای جانسوز بنا کنیم .

فاطمه زارعی،دانشجوی ترم 6 بهداشت عمومی، مدیر کمیته تحقیقات دانشجویی مجتمع آموزش عالی سلامت ممسنی

برگرفته از :

فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات امنیت اجتماعی    

  فصلنامه پژوهش های اطلاعاتی و جنایی

  اسرار – مجله ی دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار